سحاب دانش

زندگینامه و آثار فردوسی

زندگینامه و آثار فردوسی

زندگینامه و آثار فردوسی یا ابوالقاسم فردوسی شاعر حماسه‌سرای ایرانی و سرایندهٔ شاهنامه، موضوع بحث این مقاله است. فردوسی را بزرگ‌ترین سرایندهٔ پارسی‌گو دانسته‌اند که از شهرت جهانی برخوردار است.
برپایهٔ دیدگاه بیشترِ پژوهشگرانِ امروزی، فردوسی در سال ۳۲۹ ه‍جری قمری برابر با ۹۴۰ میلادی، در روستای پاژ در شهرستان طوس در خراسان دیده به جهان گشود. نظامی عروضی (وفات ۵۶۰ ه‍.ق)، نخستین پژوهنده‌ای که دربارهٔ زندگی فردوسی جُستاری نوشته، زایش فردوسی را در روستای «باز» (پاژ) دانسته‌است. منابع تازه‌تر روستاهای «شاداب» و «رَزان» را نیز جایگاه زایش فردوسی دانسته‌اند، اما بیشتر پژوهشگران امروزی این گمانه‌ها را بی‌پایه می‌دانند.
سال زایش فردوسی در ۳۲۹ ه‍.ق از آن‌جا معلوم می شود، که وی در سه جا از سروده‌هایش، به سنِّ خود اشاره کرده ‌است. نخست در داستان «جنگ بزرگ کیخسرو» از تهیدستی خود در شصت و پنج سالگی می‌گوید و پس از آن می‌افزاید که در پنجاه و هشت سالگی و زمانی که جوانی را گذرانده ‌بود، فریدون دوباره زنده شده و جهان را به‌دست گرفت که منظور وی، به‌تخت‌ نشستن سلطان محمود غزنوی است.
و از آن‌جا که زمان چیرگیِ سلطان محمود غزنوی بر شرق ایران در سال ۳۸۷ ه‍.ق بوده، می‌توان دریافت که سال زایش فردوسی ۳۲۹ ه‍.ق است؛ و هم‌چنین با توجه به این‌که فردوسی در سال ۳۸۷ ه‍.ق، پنجاه و هشت ساله بوده، می‌توان درست بودن این گمان را پذیرفت.
بار دوم در داستان «پادشاهی بهرام بهرامیان»، واژهٔ شصت و سه را برای سن خود می‌گوید و این تاریخ را در حدود ۷۳۰ بیت پسین‌تر دوباره می‌آورد و می‌افزاید که در آن هنگام، روز آدینه به هُرمُزْدِ بَهمِن، یعنی روز نخست بهمن، افتاده‌است. بنا بر پژوهش شاپور شهبازی، تنها در سال ۳۷۱ یزدگردی برابر با ۱۰۰۳ م، روز آدینه با روز نخست بهمن برابر افتاده‌است؛ و چنان‌چه ۶۳ سال از آن سال کاسته شود، سال زایش فردوسی ۳۲۹ ه‍.ق به‌دست می‌آید.
سومین بار در پایان شاهنامه فردوسی سن خود را هفتاد و یک بیان می‌کند و سال خاتمه شاهنامه را ۴۰۰ ه‍.ق می‌گوید؛ و چنان‌چه ۷۱ از ۴۰۰ کاسته شود، برای بار سوم سال ۳۲۹ آشکار می‌شود. بااین‌حال، شمار دیگری از فردوسی‌پژوهانْ سال‌های دیگری را برای سال زایش فردوسی آورده‌اند. رُکن‌ُالدّین همایون‌فَرُّخ سال ۳۱۳ ه‍.ق را سال زایش فردوسی می‌داند.
کُنیهٔ وی «ابوالقاسم»، و تخلص و شهرتش «فردوسی» است، هیچ‌گونه آگاهی قطعی از نام و خانواده‌اش در دست نیست. در منابع گوناگون و در دیباچهٔ برخی نسخه‌های دست‌نویس شاهنامه، نام وی منصور، حسن یا احمد آمده و نام پدرش حسن، احمد یا علی و نام پدربزرگش شَرَفشاه یاد شده‌است. از میان این گفته‌های گوناگون، معتبرترین نام «ابوالقاسم فردوسی طوسی» است.
نام او همه جا ابوالقاسم فردوسی شناخته شده‌است. نام کوچک او را در منابع کهن‌تر مانند عَجایِب‌ُالْمَخلوقات و تاریخ گُزیدهٔ حَمدُالله مُستُوفی و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه»، «حسن» نوشته‌اند. منابع دیگر هم‌چون برگردانِ عربی بُنداری اصفهانی، «پیشگفتار دست‌نویس فِلُورانْس» و «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» و نوشته‌های برگرفته از آن، نام او را «منصور» گفته‌اند.
پیش از همهٔ این‌ها، کهن‌ترین منبعی که از فردوسی و نام و تخلص و شهر او یاد کرده، گَرْشاسْپ‌ْنامهٔ اسدی طوسی است. نام پدر او نیز در تاریخ گزیده و «سومین پیشگفتار کهن شاهنامه» «علی» گفته شده‌است. محمدامین ریاحی پس از بررسی کهن‌ترین منابع، نام «حسن بن علی» را پذیرفتنی و این نام را با قرینه‌های دیگری که وابستگی او را به یکی از شاخه‌های تشیع می‌رساند، سازگارتر دانسته‌است، هرچند که هم‌چون بیشتر پژوهندگان زندگانی فردوسی، او را از هرگونه تعصّبِ مذهبی برکنار می‌داند.
فردوسی دهقان و دهقان‌زاده بود. او آغاز زندگی را در روزگار سامانیان و هم‌زمان با جنبش استقلال‌خواهی و هویت‌طلبی در میان ایرانیان سپری کرد. شاهان سامانی با پشتیبانی از زبان فارسی، عصری درخشان را برای پرورش زبان و اندیشهٔ ایرانی آماده ساختند و فردوسی در هنر سخنوری آشکارا وامدار گذشتگان خویش و همهٔ آنانی است که در سده‌های سوم و چهارم هجری، زبان فارسی را به اوج رساندند و او با بهره‌گیری از آن سرمایه، توانست مطالب خود را چنین درخشان بپردازد.
در نگاهی کلی دربارهٔ دانش و آموخته‌های فردوسی می‌توان گفت او زبان عربی می‌دانست، اما در نثر و نظم عرب چیرگی نداشت. در «پیشگفتار بایسنقری» نام فردوسی با «حکیم» همراه است، که از دید برخی اشاره به حکمت خسروانی دارد. فردوسی در شاهنامه، فرهنگ ایران پیش از اسلام را با فرهنگ ایران پس از اسلام پیوند داده‌است.
از شاهنامه برمی‌آید که فردوسی از آیین‌های ایران باستان مانند زروانی، مهرپرستی و مزدیسنا اثر پذیرفته، هرچند برخی پژوهشگران سرچشمهٔ این اثرپذیری‌ها را منابع کار فردوسی می‌دانند، که او به آن‌ها بسیار وفادار بوده‌است. همچنین، وی به‌سبب خاستگاه دهقانی، با فرهنگ و آیین‌های باستانی ایران آشنایی داشت و پس از آن نیز بر دامنهٔ این آگاهی‌ها افزود، به‌گونه‌ای‌که این دانسته‌ها، جهان‌بینی شعری او را بنیان ریخت. آنچه که فردوسی به آن می‌پرداخت، جدای از جنبهٔ شعری، دانشورانه نیز بود.
فردوسی خرد را سرچشمه و سرمایهٔ تمام خوبی‌ها می‌داند. او بر این باور است که آدمی با خرد، نیک و بد را از یکدیگر بازمی‌شناسد و از این راه به نیک‌بختی این جهان و رستگاری آن جهان می‌رسد. فردوسی با ریزبینی، منابع خود که مهمترین آن‌ – شاهنامهٔ ابومنصوری – را بررسی می‌کرد. او توانست از میان انبوه دانسته‌هایی که در دسترس داشت، مطالبی را گزیده و گردآوری کند که در یاد ایرانیان، ترکان و هندیان زنده بماند.

آثار فردوسی

شاهنامه پرآوازه‌ترین سرودهٔ فردوسی و یکی از بزرگ‌ترین نوشته‌های ادبیات کهن پارسی است. پژوهشگران سرودن شاهنامه را برپایهٔ شاهنامهٔ ابومنصوری از زمان سی سالگی فردوسی می‌دانند. تنها سروده‌ای که روشن شده از اوست، خود شاهنامه است. فردوسی شاهنامه را در ۳۸۴ ه‍.ق، سه سال پیش از برتخت‌نشستن محمود، به‌پایان برد و در ۲۵ اسفند ۴۰۰ ه‍.ق برابر با ۸ مارس ۱۰۱۰ م، در هفتاد و یک سالگی، تحریر دوم را به انجام رساند.
سروده‌های دیگری نیز به فردوسی منتسب شده‌اند، که بیشترشان بی‌پایه هستند. نامورترین آن‌ها به صورت مثنوی به نام یوسف و زلیخا است. سرودهٔ دیگری که از فردوسی دانسته شده، هجونامه‌ای در نکوهش سلطان محمود غزنوی است.
فردوسی هنگامی سرودن شاهنامه را آغاز کرد که زبان پارسی دری توانایی‌های بایسته را برای بیان موضوع‌های گوناگون یافته، اما هنوز در سراسر سرزمین‌های پارسی‌زبان به‌گونه‌ای یکدست و یکسان درنیامده‌بود؛ و در لهجهٔ هر شهر و ناحیه، واژه‌ها و تعبیرهای ویژه وجود داشت، و گردآورندگانِ کتاب مَسالِک و مَمالِک به برخی نکته‌ها در این زمینه اشاره کرده‌اند.
فردوسی داستان‌هایی را در روزگار منصور بن نوح، امیر سامانی، سروده‌بود. پس از آن در حدود سال ۳۷۰ ه‍.ق، در روزگار نوح دوم پسر منصور و پس از مرگ دقیقی، به‌نظم درآوردن متن شاهنامهٔ ابومنصوری را آغاز کرد. گمان می‌رود که دقیقی به‌دستور شاه سامانی کار نظم شاهنامه را آغاز کرده‌بود.
ازاین‌رو، فردوسی برای دنبال کردنِ کار دقیقی، خواست تا به بخارا، پایتخت سامانیان، سفر کند تا هم فرمان ادامهٔ کار را از شاه سامانی ستاند و از پشتیبانی مالی او برخوردار شود و هم این‌که از نسخه‌ای از شاهنامهٔ منثورِ ابومنصور محمد بن عبدُالرَّزّاق — که به‌گمان نگاه‌داری‌شده در کتابخانهٔ دربار سامانی و مورد بهرهٔ دقیقی بود — بهره گیرد. اما پس از این‌که دوستی از همشهریانش — که در «پیشگفتار بایسنقری» محمد لشکری نام برده شده‌است. — دست‌نویسی از این منبع را در دسترس او گذاشت، از این رأی برگشت و کار را در شهر خویش آغاز کرد. او در آغاز از پشتیبانی مالی اَمیرَکْ منصور، فرزند ابومنصور محمد بن عبدالرزاق بهره‌مند می‌شود. اما این دوران دیری نمی‌پاید و با کشته‌شدن منصور پایان می‌یابد.
او سرانجام شاهنامه را در سال ۳۸۴ ه‍.ق، سه سال پیش از برتخت‌نشستنِ محمود، به‌پایان رساند. این ویرایش نخستینِ شاهنامه بود و فردوسی نزدیک به شانزده سالِ دیگر، در پرمایه‌تر و پیراسته کردن آن کوشید. این سال‌ها هم‌زمان با برافتادن سامانیان و برآمدن سلطان محمود غزنوی بود.
روشن است که در ویرایشِ نخستین، ستایش محمود نبود و به‌گمانْ ستایش منصور بن ابومنصور، بیش از آنچه که اکنون هست، بوده و چه‌بسا که ویرایشِ نخست به نام امیرک منصور بوده‌باشد. فردوسی در سال ۳۹۴ ه‍.ق در شصت و پنج سالگی بر آن شد که شاهنامه را به سلطان محمود پیشکش کند، و ازاین‌رو دست به کارِ تدوینِ ویرایشِ تازه‌ای از شاهنامه شد. او در ویرایش دوم، بخش‌های مربوط به پادشاهی ساسانیان را تکمیل کرد. پایان ویرایش دومِ شاهنامه در ۲۵ اسفند سال ۴۰۰ ه‍.ق برابر با ۸ مارس ۱۰۱۰ م در هفتاد و یک سالگی فردوسی بوده‌است.
سال مرگ فردوسی تا چهار سده پس از زمان او در منابع کهن نیامده‌است. نخستین نوشته‌ای که از زمان مرگ فردوسی یاد کرده «پیشگفتار شاهنامهٔ بایسنقری» است که سال ۴۱۶ ه‍.ق را آورده‌است. این دیباچه که امروزه بی‌پایه بودن نوشتارهای آن آشکار شده، از منبع دیگری یاد نکرده‌است.
تذکره‌نویسانِ پسین، همین تاریخ را بازگو کرده‌اند. حمدالله مستوفی و فَصیحِ خوافی نیز همین رأی را دارند. بنا به‌گزارش نظامی عروضی، اگر داستان وزارت حسنک میکال به‌هنگام پشیمانی محمود از رفتارش با فردوسی و فرستادن پاداش درست باشد، سال ۴۱۶ ه‍.ق برای سال مرگ فردوسی درست‌تر پنداشته می‌شود.
جدای از این‌ها تَذکِرهُالشُّعَرای دولتشاه — که آن هم بسیار بی‌پایه است — زمان مرگ او را در سال ۴۱۱ ه‍.ق آورده‌است. محمدامین ریاحی، با بررسی گفته‌هایی که فردوسی از سن و ناتوانی خود یاد کرده، این‌گونه نتیجه‌گیری کرده که فردوسی می‌بایست پس از سال ۴۰۵ ه‍.ق و پیش از سال ۴۱۱ ه‍.ق از جهان رفته‌باشد. اما همایون‌فرخ با درنظرگرفتن این‌که زایش فردوسی در سال ۳۱۳ ه‍.ق و عمر او ۷۲ یا ۷۳ بوده، سال مرگ او را ۳۸۵ یا ۳۸۶ ه‍.ق دانسته‌است.
چنان‌که مشهور است، واعظ شهر به‌دلیل شیعه بودن فردوسی، از خاکسپاری پیکر فردوسی در گورستانِ مسلمانان جلوگیری کرد و ناچار او را در باغِ خودش درون شهرِ تابَران طوس، نزدیک به دروازهٔ شرقی رَزان به‌خاک سپردند. آرامگاه او زیارتگاه اهل دانش و معرفت بود و با آن‌که بارها آن را با خاک یکسان کردند، از نو ساخته می‌شد.
خبری نه چندان درست ساختن اولین بنا بر گور فردوسی را به سپهدار طوس در زمان فردوسی، یعنی ارسلان جاذب نسبت داده، که یاد او در دیباچهٔ شاهنامه آمده‌است. پس از آن عُبِیْدُالله خان اُزبَک (میان ۹۳۱ تا ۹۳۷ ه‍.ق) بنا به تعصبی که ضد شیعیان داشت، دستور ویرانی آرامگاه فردوسی را داد. در روزگار پادشاهان صفوی با توجه به آبادانی مشهد و پیرامون آن، آرامگاهِ خرابه دوباره ساخته‌شد. و سپس بین سال‌های ۱۳۰۷ تا ۱۳۱۳ به فرمانِ رضاشاه بازسازی شد.

بخش ۱ – آغاز کتاب

به نام خداوند جان و خرد
کز این برتر اندیشه بر نگذرد

خداوند نام و خداوند جای
خداوند روزی ده رهنمای

خداوند کیوان و گردان سپهر
فروزندهٔ ماه و ناهید و مهر

ز نام و نشان و گمان برتر است
نگارندهٔ بر شده پیکر است

به بینندگان آفریننده را
نبینی مرنجان دو بیننده را

نیابد بدو نیز اندیشه راه
که او برتر از نام و از جایگاه

سخن هر چه زین گوهران بگذرد
نیابد بدو راه جان و خرد

خرد گر سخن برگزیند همی
همان را گزیند که بیند همی

ستودن نداند کس او را چو هست
میان بندگی را ببایدت بست

خرد را و جان را همی سنجد اوی
در اندیشهٔ سخته کی گنجد اوی

بدین آلت رای و جان و زبان
ستود آفریننده را کی توان

به هستیش باید که خستو شوی
ز گفتار بی‌کار یک‌سو شوی

پرستنده باشی و جوینده راه
به ژرفی به فرمانش کردن نگاه

توانا بود هر که دانا بود
ز دانش دل پیر برنا بود

از این پرده برتر سخن‌گاه نیست
ز هستی مر اندیشه را راه نیست

 

کتاب داستانهای کامل شاهنامه فردوسی به نثر روان اثر ابوالقاسم فردوسی انتشارات آسمان علم ۸ جلدی

کتاب داستانهای کامل شاهنامه فردوسی به نثر روان اثر ابوالقاسم فردوسی انتشارات آسمان علم ۸ جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب عشق های فراموش شده ۶ اثر ابوالقاسم فردوسی

کتاب عشق های فراموش شده ۶ اثر ابوالقاسم فردوسی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب نهادینه های اساطیری در شاهنامه فردوسی اثر دکتر مهوش واحد دوست نشر سروش

کتاب نهادینه های اساطیری در شاهنامه فردوسی اثر دکتر مهوش واحد دوست نشر سروش

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب برگردان روایت گونه شاهنامه فردوسی به نثر اثر محمد دبیر سیاقی

کتاب برگردان روایت گونه شاهنامه فردوسی به نثر اثر محمد دبیر سیاقی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان های شاهنامه فردوسی

کتاب داستان های شاهنامه فردوسی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان رستم و سهراب اثر ابوالقاسم فردوسی

کتاب داستان رستم و سهراب اثر ابوالقاسم فردوسی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه به نثر بی گزند از باد و باران اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی نشر نگاه

کتاب شاهنامه به نثر بی گزند از باد و باران اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی نشر نگاه

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان های شاهنامه اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات پیام عدالت

کتاب داستان های شاهنامه اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات پیام عدالت

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب ۱۲ قصه تصویری از شاهنامه اثر ابوالقاسم فردوسی

کتاب ۱۲ قصه تصویری از شاهنامه اثر ابوالقاسم فردوسی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان های شاهنامه فردوسی  انتشارات پیام عدالت

کتاب داستان های شاهنامه فردوسی  انتشارات پیام عدالت

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب بازنوشت شاهنامه فردوسی اثر دکتر میر جلال الدین کزازی انتشارات زرین و سیمین دو جلدی

کتاب بازنوشت شاهنامه فردوسی اثر دکتر میر جلال الدین کزازی انتشارات زرین و سیمین دو جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه فردوسی؛ تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات - دفتر دوم اثر مهری بهفر

کتاب شاهنامه فردوسی؛ تصحیح انتقادی و شرح یکایک ابیات - دفتر دوم اثر مهری بهفر

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه به نثر اثر ابوالقاسم فردوسی انتشارات پارمیس

کتاب شاهنامه به نثر اثر ابوالقاسم فردوسی انتشارات پارمیس

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب پارسی نگاشته‌ شاهنامه فردوسی اثر فرانک دوانلو انتشارات سخنورتوس

کتاب پارسی نگاشته‌ شاهنامه فردوسی اثر فرانک دوانلو انتشارات سخنورتوس

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه به نثر روان اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا دو جلدی

کتاب شاهنامه به نثر روان اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا دو جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستانهای شاهنامه فردوسی انتشارات پیام عدالت

کتاب داستانهای شاهنامه فردوسی انتشارات پیام عدالت

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب بازنوشت شاهنامه فردوسی اثر میر جلال الدین کزازی دوجلدی

کتاب بازنوشت شاهنامه فردوسی اثر میر جلال الدین کزازی دوجلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه به نثر روان اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی نشر آتیسا

کتاب شاهنامه به نثر روان اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی نشر آتیسا

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه فردوسی نثر روان انتشارات هنارس ۴ جلدی

کتاب شاهنامه فردوسی نثر روان انتشارات هنارس ۴ جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان های شاهنامه اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا ۸ جلدی

کتاب داستان های شاهنامه اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا ۸ جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان های شاهنامه اثر ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا ۸ جلدی

کتاب داستان های شاهنامه اثر ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا ۸ جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه فردوسی به نثر انتشارات پارمیس

کتاب شاهنامه فردوسی به نثر انتشارات پارمیس

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان های شاهنامه اثر ابوالقاسم فردوسی ۸ جلدی

کتاب داستان های شاهنامه اثر ابوالقاسم فردوسی ۸ جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب شاهنامه به نثر روان اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا دو جلدی

کتاب شاهنامه به نثر روان اثر حکیم ابوالقاسم فردوسی انتشارات آتیسا دو جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب قصه های شاهنامه نشر افق ۴ جلدی

کتاب قصه های شاهنامه نشر افق ۴ جلدی

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب قصه های پند آموز شاهنامه ۲ اثر مجید مهری

کتاب قصه های پند آموز شاهنامه ۲ اثر مجید مهری

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب قصه های پند آموز شاهنامه (۱) اثر مجید مهری انتشارات الینا

کتاب قصه های پند آموز شاهنامه (۱) اثر مجید مهری انتشارات الینا

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب قصه های پند آموز شاهنامه (۲) اثر مجید مهری انتشارات الینا

کتاب قصه های پند آموز شاهنامه (۲) اثر مجید مهری انتشارات الینا

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستانهای شاهنامه به نظم و نثر به اقتباس زهره شیشه چی انتشارات آتیسا

کتاب داستانهای شاهنامه به نظم و نثر به اقتباس زهره شیشه چی انتشارات آتیسا

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

کتاب داستان های پندآموز شاهنامه اثر سمانه حاجی محمدتقی انتشارات آتیسا

کتاب داستان های پندآموز شاهنامه اثر سمانه حاجی محمدتقی انتشارات آتیسا

مشاهده جزئیات و خرید
جزئیات بیشتر

 

0
دیدگاهها

*
*

error: Content is protected !!